Limburg

Noord-Holland

Noord-Brabant

Groningen

Utrecht

Overijssel

Zuid-Holland

Flevoland

Gelderland

Zeeland

Friesland (Fryslân)

Wij werken in verschillende beschermingsprogramma’s door heel Nederland, vijf daarvan richten zich op de bescherming en versterking van de wilde zoogdierpopulaties, hebben een landschapsfocus waarmee we dekking hebben over het hele land en alle wilde zoogdiersoorten. Het zesde beschermingsprogramma richt zich breder op het samenleven met zoogdieren in de context van de Nederlandse maatschappij, beleid en economie. 

Onze zes beschermingsprogramma’s:
•	Zoogdieren van zoetwater & oever met als icoonsoorten otter en meervleermuis.
•	Zoogdieren van stad & dorp met als icoonsoorten egel en gewone dwergvleermuis.
•	Zoogdieren van bos & zoom met als icoonsoorten edelhert en eekhoorn.
•	Zoogdieren van het platteland met als icoonsoorten gewone grootoorvleermuis en hermelijn.
•	Zoogdieren van zee & kust met als icoonsoorten bruinvis en gewone zeehond.
•	Samenleven met zoogdieren. 

Zoogdieren houden zich niet aan de grenzen van natuurgebieden en landschappen; hun leefgebied is overal. We werken in beschermingsprogramma’s op landschapsschaal waarmee we aan ‘systeembescherming’ doen zodat meerdere soorten tegelijkertijd kunnen profiteren en omdat beleid ook vaak op landschapsniveau is georganiseerd. Daarnaast vormen de beschermingsstatussen zoals de Rode Lijst en de staat van instandhouding belangrijke handvatten voor ons. We zetten we in op de versterking en bescherming van bedreigde populaties waar nodig en mogelijk. Voorbeelden zijn gerichte acties en projecten om de hamster, eikelmuis en Noordse woelmuis voor uitsterven te behoeden of de versnippering van leefgebieden voor de hermelijn en wezel op te heffen. Uiteindelijk willen we dat alle wilde zoogdiersoorten van de Rode Lijst kunnen worden geschrapt. Daarnaast zetten we ons in om soorten van de Habitatrichtlijn in een gunstige staat krijgen en voor soorten die in de laatste 10 jaar hard achteruitgaan zoals egel. 

Met de beschermingsprogramma’s omvatten we het totale palet aan leefgebieden voor de wilde zoogdierpopulaties in Nederland. We werken met enkele icoonsoorten per programma. Deze zijn gekozen omdat ze charismatisch zijn, we over veel kennis over die soorten beschikken of representatief zijn voor de soortengroepen in het landschap waar ze bij horen. Het zijn soorten waarvan we weten dat als het goed met hen gaat, het goed gaat met het leefgebied van vele andere (zoogdier)soorten. Daarmee focussen we ons dus niet op sec de ene soort, of het ene dier; maar juist op wat zij nodig hebben en hoe zij bijdragen aan het gehele leven in hun omgeving. Deze soorten hebben ook makkelijke binding met mensen en zo kunnen we ons verhaal beter vertellen. In de beschermingsprogramma’s wordt uitgewerkt hoe dit vorm krijgt. Daarbij is er altijd ruimte om ook over andere soorten te communiceren/ projecten op te starten.  

Ervaring leert dat echte bescherming tijd kost; een leefgebied is niet van de ene op de andere dag geschikt gemaakt voor een wild zoogdier, nog los van het feit dat ze er naartoe moeten kunnen komen. Verbindingen tussen leefgebieden zijn daarom ook essentieel om aandacht aan te geven. Nog te vaak zijn wegen of steden onoverkomelijke drempels voor wilde zoogdieren om bij geschikt leefgebied te komen. We richten onze blik dus in de programma’s op doelen die in 5-10 jaar te bereiken zijn en toewerken naar ons droombeeld.


Zoogdierbescherming Nederland

Zoogdierbescherming Nederland / Mammal Conservation Netherlands

Zoogdierbescherming wil bereiken dat alle inheemse wilde zoogdiersoorten de ruimte krijgen, duurzaam voorkomen en dat mensen en wilde zoogdieren als natuurlijke bondgenoten in het landschap samenleven.

De eikelmuis is een van de meest bedreigde zoogdieren van Europa. In acht landen al uitgestorven. In de afgelopen tien jaar is nog eens 30 procent van het resterende Europese leefgebied verdwenen. In Nederland leeft de soort nog op één plek: de hellingbossen van Zuid-Limburg. Als oorzaken wijzen onderzoekers op drie samenhangende factoren: de insectenachteruitgang, het verlies en de versnippering van leefgebied, en blootstelling aan gif. 

Maar er is hoop. Dankzij jarenlange samenwerking tussen Zoogdierbescherming, Zodion, provincie Limburg, Limburgs Landschap, GaiaZOO en vele andere partners laat de populatie op de Bemelerberg een lichte groei zien. Dertigduizend planten per jaar worden aangeplant. Fokprogramma's plaatsen eikelmuizen uit in hersteld leefgebied. De soort is daarmee gered van uitsterven, maar daarmee zijn we er nog niet. Nog steeds is de populatie kwetsbaar. Het blijft essentieel om meer beschermingsmaatregelen te nemen zodat de eikelmuis en alle andere soorten die profiteren van dit leefgebied floreren. 

Het herstel van leefgebied lijkt net op tijd vruchten af te werpen. Continue zorg en aandacht blijft echter noodzakelijk voor alle partijen. We zijn er immers nog lang niet. Het fokprogramma op de Bemelerberg van GaiaZOO zorgt jaarlijks succesvol voor uitzet van eikelmuizen in hersteld leefgebied in steeds nieuwe deelgebieden van de Bemelerberg. De combinatie van leefgebiedherstel en uitzet van eikelmuizen leidt op de Bemelerberg tot een lichte, jaarlijkse populatiegroei. Deze aanpak kan worden doorgezet om in de toekomst te streven naar een populatie die op eigen benen kan staan. We zijn op de helft van dat doel. Het herstellen van de dichte struiklaag, van voldoende dierlijk en plantaardig voedsel, van verstopplekjes en van verbindingen is daarbij de uitdaging.
Sinds vorig jaar is er met deze kennis ook een fokprogramma opgezet speciaal voor het Savelsbos, waar in 2025 voor het eerst eikelmuizen zijn bijgeplaatst. Het plan is dat beide gebieden verder worden versterkt en verbonden en dat er een duurzame populatie ontstaat in Zuid-Limburg, verbonden aan die in België. 

De maatregelen helpen natuurlijk niet alleen de eikelmuis, maar de soort werkt als ambassadeur voor de wereld van de miljoenpoten, kevers en nachtvlinders. En niet op de laatste plaats voor de mens zelf, die kan genieten van het prachtige Limburgse landschap – een landschap dat ook beter water kan vasthouden en CO2 kan opslaan in de bossen.

In oktober vindt de halfjaarlijkse monitoring van de eikelmuizen weer plaats. Afgelopen voorjaar heeft dit ook veel aandacht opgeleverd in de media (L1, Vroege Vogels, NatureToday). Dit najaar willen we vooral de Zuid-Limburgse gemeenschap enthousiasmeren. Dat organiseren in dezelfde periode als de monitoring. Eventueel is mei 2027 ook een optie voor dit projecten. 

Onbeschermd maakt onbemind. We willen dus graag het verhaal van de eikelmuis vertellen aan de wereld. De Week van de Eikelmuis speelt direct in op dit momentum. We verbinden wetenschappelijk nieuws aan levende verhalen: kinderen die meer leren over het leven van de eikelmuis, politici die met eigen ogen zien wat er op het spel staat, en een breed netwerk van partners dat het verhaal verder verspreidt.

① Drie schoolexcursies in Maastricht
Drie klassen uit het basisonderwijs en voortgezet onderwijs in Maastricht maken kennis met de eikelmuis en zijn wereld. Op locatie in de Zuid-Limburgse hellingbossen ontdekken kinderen sporen, nestkasten en leefgebied. Zoogdierscouts begeleiden de excursies en vertellen het verhaal van herstel en bescherming.

② Excursie met politici en stakeholders
Een gerichte excursie voor Statenleden, gemeentebestuurders, provinciale beleidsmakers en sleutelfiguren uit het Limburgse natuurnetwerk. Geen presentatie in een vergaderzaal, maar een wandeling door het leefgebied zelf — langs nestkasten, nieuwe aanplant en het verhaal van wat werkt.

③ Social media toolkit voor partners
Een kant-en-klare toolkit voor alle partners in het eikelmuisnetwerk: provincie Limburg, Limburgs Landschap, GaiaZOO, Staatsbosbeheer en anderen. De toolkit bevat kant-en-klare posts voor Instagram, Facebook en LinkedIn, weetjes, beeldmateriaal en een verhaallijst. Inclusief offline posters voor informatieborden, scholen en natuurcentra. Partners hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden. Eén goed verhaal, tientallen kanalen, veelvoudige impact.


Provincie Limburg, Limburgs Landschap, GaiaZOO, Staatsbosbeheer en lokale gemeenten. 

Aan de hand van de media-aandacht, deelnemende schoolklassen en bezoekers, 

Te laat beginnen waardoor scholen / partners geen tijd hebben om het goed voor te bereiden. 

Milieu natuur en dierenbescherming

De eikelmuis is een van de meest bedreigde zoogdieren van Europa. In Nederland leven ze enkel op de hellingbossen van Zuid-Limburg. Tijdens de Week van de Eikelmuis vragen we extra aandacht voor dit bijzondere beestje en hoe we die beschermen.

Deze week moet plaatsvinden in dezelfde periode als de halfjaarlijkse monitoringsrondes: dat kan dus in mei of oktober. 

Leven op het land

Duurzame steden en gemeenschappen

Goede gezondheid en welzijn

Kinderen (<12 jaar)

Huishoudens onder lage-inkomensgrens

Dieren

LHBTIQ+

Studenten

Militairen en/of veteranen

Vluchtelingen en/of migranten

Alle doelgroepen

Senioren

Mannen

Vrouwen

Jongeren (< 18 jaar)

Mensen met een beperking

Overig

Week van de Eikelmuis

In principe moet de opleiding elk jaar trainingen, kennisdagen en veldcursussen aanbieden. 

Zoogdierbescherming Nederland heeft een kernprobleem dat veel beschermingsorganisaties kennen: de kennis en het enthousiasme zitten in de organisatie, maar het bereik is beperkt. En dat terwijl onze leden graag hun kennis delen. Daar willen we mee aan de slag. 
Elke lezing over zoogdieren, is er één. Elke excursie die niet doorgaat, is een gemiste kans. Tegelijk heeft Nederland een onderschatte troef: duizenden mensen die wild van zoogdieren zijn. Mensen die al tellen, fotograferen, wildcamera's plaatsen en hun buren enthousiast maken. Ze missen alleen een platform, een opleiding en een verhaal dat sterk genoeg is om anderen mee te nemen. Bovendien is het best complex, samenleven met zoogdieren, en dan is het fijn om op een netwerk van experts te kunnen terugvallen. 

Wild van Zoogdieren bouwt dat platform. We leiden vrijwilligers op tot Wilde Gidsen en Zoogdiervertellers: mensen het verhaal over zoogdieren op beeldende en moderne wijze kunnen vertellen, lokaal geworteld zijn en weten hoe je goed kunt samenleven met wilde zoogdieren. Elk opgeleide Wilde Gids bereikt jaarlijks naar schatting 50–150 mensen via excursies en lezingen. Met 30 opgeleide gidsen bereiken we 1.500–4.500 mensen per jaar — structureel en lokaal geworteld. 

Rol 1 — De Wilde Gids: buiten, met verhaal
Wilde Gidsen nemen mensen mee naar buiten. Ze leiden excursies voor volwassenen en geïnteresseerden: van sporenzoeken in de winter tot vleermuisavonden in de zomer, van otterwandelingen langs de rivier tot nachtelange daswatches. De nadruk ligt op de combinatie van inhoudelijke kennis en storytelling: niet alleen wát er leeft, maar waarom het ertoe doet. Waar mogelijk combineren we deze acties met tellingen die al gebeuren zoals de vleermuistellingen en egeltellingen. Deze opleiding bestaat uit verschillende modules zoogdieren in het wild, storytelling, spoorzoeken en zelf aan de slag met handelingsperspectief. Daarbij houden we ook rekening met beginnende en al meer ervaren gidsen. 

Rol 2 — De Zoogdierverteller: voor professionals en beleid
Zoogdiervertellers richten zich op een ander publiek: terreinbeheerders, gemeenteambtenaren, beleidsmedewerkers en andere professionals. Ze geven lezingen en workshops over onderwerpen als bever en samenleven, zoogdiervriendelijk beheer, faunapassages of vleermuizen in gebouwen. Ze gebruiken daarvoor materiaal en kaders van Zoogdierbescherming, Bij politiek gevoelige of complexe dossiers (wolf, bever, legal) verwijzen ze door naar het bureau. Wat ze wél altijd mogen: verhalen vertellen, verwondering wekken en kennis delen.

De opleiding is zo opgebouwd dat ze schaalbaar en betaalbaar is:
●	Startbijeenkomst live (halve dag) — kennismaken, motivatie, kaders
●	3–4 online tussenbijeenkomsten (opgenomen) — kennisoverdracht per thema
●	Velddag live — praktijkoefening excursie of lezing geven
●	Eindbijeenkomst live — afronding, certificering, community

De opstartfase vraagt een beperkte maar cruciale investering in organisatie:
●	Een vrijwilligerscoördinator (deels betaald, deels vrijwilliger) coördineert de werving, planning en kwaliteitsbewaking
●	Het ontwikkelen van basis lesmateriaal en de PR om onze achterban te benaderen
●	Onze leden en bestaande werkgroepen worden uitgenodigd als eerste cohort
●	Op termijn wordt een vacature opengesteld voor Zoogdier-excursieleider (niveau 1, 2 en 3) — betaald uit ledenwerving, fondsen of eigen bijdrage


Nederland

We werken nauw samen met onze bestaande vrijwilligers, leden, werkgroepen en Zodion. 

Met een evaluatie na de opleiding van de deelnemers. 

Dat opleidingen te weinig deelnemers krijgen of niet aansluiten bij de leerwensen van deelnemers. 

Maatschappelijke en sociale doelen

We leiden vrijwilligers op tot Wilde Gidsen en Zoogdiervertellers: mensen het verhaal over zoogdieren op beeldende en moderne wijze kunnen vertellen, lokaal geworteld zijn en weten hoe je goed kunt samenleven met wilde zoogdieren. 

Zodra de helft van de financiering binnen is, kunnen we starten. Hopelijk in de loop van 2026 al.

Schoon water en sanitair

Leven in het water

Partnerschap om doelstellingen te bereiken

Klimaatactie

Wild van Zoogdieren - de opleiding

Economie en welvaart

Nederland telt ongeveer honderd wilde zoogdiersoorten, waarvan zestig inheems. Van die zestig staat bijna een derde — negentien soorten — op de Nederlandse Rode Lijst. Soorten die tot voor kort algemeen waren, zoals haas, konijn, hermelijn en laatvlieger, nemen sterk af. De hamster, Noordse woelmuis en eikelmuis staan op het punt uit Nederland te verdwijnen. Soorten als de Europese nerts, tuimelaar en kleine hoefijzerneus zijn al verdwenen. Het zwaartepunt van de problematiek ligt in het intensief agrarisch gebruik van het cultuurlandschap: elf van de zestien Rode Lijst-soorten gebonden aan dit landschapstype laten achteruitgang zien. De zoogdierfauna van het platteland nam tussen 1990 en 2020 meer dan 50% af. En de druk neemt toe, soorten als haas, bunzing en hermelijn blijven achteruitgaan. 

Oorzaken zijn meervoudig en samenhangend: verlies en verslechtering van leefgebied, met name door vergiftiging, vervuiling, vermesting, verzuring, verdroging. Maar ook door lichthinder, versnippering, verdwijnen van landschapselementen en de grootschalige verminderde beschikbaarheid van insecten als voedselbron. Zelfs de minimale ecologische ondergrens, de Basiskwaliteit Natuur, lijkt in grote delen van Nederland niet te worden gehaald. Meer dan 70% van Nederland bestaat uit agrarisch en bebouwd gebied en juist in dat agrarisch en bebouwd gebied gaan de populaties van algemene soorten gestaag achteruit, en is de basiskwaliteit natuur nog niet op orde of gaat zelfs verder achteruit. Van de Europees afgesproken natuurdoelen wordt in Nederland minder dan 15% gehaald.

Gezonde ecosystemen zijn geen luxe maar een biologische basisvoorwaarde voor menselijk bestaan. Lucht, water en voedsel zijn producten van ecosystemen die goed functioneren omdat soorten daarin hun rol vervullen. De achteruitgang van wilde zoogdieren is één van de symptomen van ecosystemen onder druk en het verlies aan biodiversiteit. Daarnaast staat een vraag die minstens even dwingend is: hebben de andere bewoners van deze planeet niet ook gewoon het recht om te bestaan? Wilde dieren hebben een eigen plek in het weefsel van het leven — los van wat zij ons opleveren. Ook die intrinsieke waarde vraagt erkenning.

De economische en maatschappelijke waarde van natuur in Nederland bedraagt 806 miljard euro — 155 van alle niet-financiële activa in Nederland. De jaarlijkse sociaaleconomische gebruikswaarde van Nederlandse natuurtypen werd geraamd op 15 miljard euro per jaar, 50% meer dan in 2013. De baten die de samenleving ontleent aan natuur zijn daarmee zes keer hoger dan de totale uitgaven voor natuur- en landschapsbeheer. Investeren in natuur en landschap loont dus!

Meer dan de helft van wat de mensheid jaarlijks verdient aan voedselproductie en economische activiteiten — 44 biljoen dollar — is structureel afhankelijk van wat de natuur levert. Volgens de Wereldbank heeft 90% van de wereldbevolking al te maken met de economische gevolgen van ontbossing, vervuiling en overexploitatie van watersystemen. Herstel van natuur is geen luxe, maar een economische noodzaak.

Dit maakt (beleids)maatregelen die zijn gebaseerd op het herstellen van natuurlijke processen, de zogenaamde  ‘nature-based solutions‘, tot een krachtig argument richting beleidsmakers en bedrijfsleven: investeren in natuur — natuurlijke oevers, schoon water, gezonde bodems, groen in de stad — levert aantoonbaar meer op dan technische alternatieven. Een Nederland dat meer ruimte geeft aan natuur, met gezonde goed functionerende ecosystemen waarin vitale populaties van soorten die in het landshap thuishoren floreren neemt bedreigingen weg en geeft zichzelf de ruimte om vastgelopen problemen op te lossen.




Verantwoorde consumptie en productie

De achterban bestaat nu nog vooral uit donkergroene zoogdierliefhebbers die tevens lid van ons zijn (we zijn een vereniging). De opdracht is om deze community veel groter te maken want wilde zoogdieren leven overal om ons heen; en iedereen kan in zijn eigen buurt, straat, dorp helpen om hen te beschermen. Via webinars, trainingen en toolkits zowel publiek als professionals trainen en verder helpen om zoogdieren in hun eigen omgeving te beschermen. 

Vier op de vijf Nederlanders zijn betrokken bij natuur. Vier van de vijf vinden het belangrijk om biodiversiteit te beschermen. En 88% vindt dat Nederlanders een verantwoordelijkheid hebben om voor de natuur te zorgen — aanmerkelijk hoger dan het EU-gemiddelde van 77%. Tachtig procent van de Nederlanders acht het tamelijk tot zeer waarschijnlijk dat dier- en plantsoorten verdwijnen uit Nederland — en eenzelfde deel vindt dat erg. Tegelijkertijd zorgt deze steun niet meteen voor betere zorg voor die biodiversiteit. 

Uit recent WUR-onderzoek blijkt bovendien dat dit draagvlak standhoudt als het moeilijk wordt: wanneer burgers concrete dilemma's kregen voorgelegd — meer landbouw of beschermde natuur, bereikbaarheid of groen in de stad — koos telkens een duidelijke meerderheid voor natuur. Natuur is geen abstracte waarde, maar een serieuze maatschappelijke prioriteit. Dat sentiment is een kans, maar het vraagt om een organisatie die het omzet in kennis, actie en beleid. Natuur is geen reservaat. Ze zit in de bodem onder onze voeten, in de lucht die we ademen, in het water dat we drinken. Natuurinclusiviteit is een concept wat steeds meer opkomt in de samenleving; van hangende daktuinen in steden tot waterbuffers, herstel van houtwallen en duurzamer leven. Geschat wordt dat zeker een kwart van de Nederlandse bevolking al bewust bezig is met de leefomgeving maar dat zij gefragmenteerd zijn, in verschillende bubbels leven en zich minder laten horen dan degenen die zich verzetten tegen verandering.

Zoogdieren spelen daarin een bijzondere rol. Ze leven overal om ons heen, klein én groot; soms alleen zichtbaar in sporen of tijdens bepaalde momenten van de dag. Ze hebben vaak sociale (familie)banden, roepen herkenning en emotie op. Soms roepen ze ook afschuw, vrees of zelfs angst op. Ze zijn alom aanwezig in de verhalen waarmee kinderen opgroeien. En ze bieden een concreet gezicht aan abstracte vraagstukken als biodiversiteitsherstel, waterkwaliteit en klimaatadaptatie. 

Met name de regio Savelsbos/Lemelerberg rondom Cadier & Keer