De ontwikkelingen rondom AI gaan snel. Ook binnen de filantropische sector wordt steeds duidelijker dat deze technologie invloed heeft op de manier van werken. De vraag die voorligt, gaat daarom niet over of AI een rol gaat spelen, maar over hoe organisaties hiermee omgaan.

Om beter te begrijpen wat deze ontwikkeling in de praktijk betekent, spraken we met Frits Korthals Altes, director digitale transformatie, AI en Innovatie bij consultancy bureau Turner. Hij begeleidt al jarenlang organisaties in het toepassen van technologie binnen hun processen. Frits verwoord de komst van AI als volgt: je beschikt over een nieuwe hamer en beitel, maar het resultaat hangt af van wat je ermee maakt. De kern van de uitdaging ligt daarmee in de keuzes die organisaties maken.

Van experiment naar concrete waarde

De afgelopen jaren heeft AI zich ontwikkeld van een specialistisch domein naar een breed toegankelijke technologie. Waar het eerder vooral werd toegepast door kleine groepen experts, is het inmiddels onderdeel geworden van het dagelijks werk van vele professionals. “Drie jaar geleden werd AI ineens van iedereen,” zegt Frits. “Met de komst van tools als ChatGPT kon iedereen ermee aan de slag.”

Die ontwikkeling heeft geleid tot een periode van experimenteren. Veel organisaties zijn gaan verkennen wat er mogelijk is. In die fase zie je vaak een zogeheten technology push: experimenteren om het experimenteren, zonder dat dit direct waarde oplevert.

Inmiddels verschuift de aandacht. Op basis van de eerste ervaringen wordt duidelijk waar AI echt waarde toevoegt en waar dat minder het geval is. Tegelijkertijd groeit het verschil tussen organisaties die actief met AI werken en organisaties die afwachten. “Waar eerst werd gezegd we moeten hier een keer iets mee doen, zie je nu dat organisaties zeggen: we moeten er nú iets mee,” aldus Frits.

De kracht zit in de vertaling naar processen

In de praktijk blijkt dat de grootste uitdaging niet ligt in de technologie zelf, maar in de vertaling naar processen en werkwijzen. Organisaties die starten vanuit de technologie lopen het risico dat toepassingen weinig bijdragen aan hun uiteindelijke doelen. Een voorbeeld dat vaak voorkomt is het automatiseren van bestaande processen zonder opnieuw te kijken naar de onderliggende bedoeling. Een nieuwsbrief kan sneller worden geproduceerd, maar wanneer de inhoud door AI-teksten minder relevant wordt, neemt de impact af.

De vraag die vooraf gesteld moet worden, is daarom fundamenteler. Waar in het proces ontstaat frictie, waar gaat tijd verloren en waar kan de kwaliteit van het werk verbeteren. Wanneer die vragen helder zijn, ontstaat er ruimte om te onderzoeken hoe AI kan ondersteunen. In veel gevallen gaat het om relatief kleine toepassingen die direct aansluiten op bestaande processen. “De grootste impact zit zelden in grote, spectaculaire toepassingen,” zegt Frits. “Voor veel organisaties zijn die bovendien niet direct haalbaar. De echte waarde ligt vaak in kleine verbeteringen die snel resultaat opleveren.”

Om die vertaalslag concreet te maken, helpt het om onderscheid te maken in het type verandering dat je nastreeft. Bij Turner onderscheiden ze 3 type veranderingen: verbetering, vernieuwing en innovatie (figuur 1).

• Type 1: Verbeteren van proces. Je blijft dingen doen zoals je het doen, maar efficiënter.
• Type 2: Vernieuwen. Als we het proces anders insteken, kunnen we het dan makkelijker en sneller doen.
• Type 3: Innovatie. Iets nieuws, bijvoorbeeld de ontwikkeling van een nieuw product of dienst.

Dit onderscheid maakt duidelijk dat AI op verschillende niveaus kan worden ingezet. Tegelijkertijd neemt de impact toe naarmate je verder opschuift van verbeteren naar innoveren. Dat vraagt ook om andere keuzes, andere kennis en een andere manier van organiseren. Frits ziet dat organisaties vaak direct naar innovatie kijken, terwijl er juiste waardevolle mogelijkheden zijn in het verbeteren en vernieuwen van bestaande processen.

Toepassing binnen de filantropie

Ook in de filantropie liggen veel kansen om met AI bestaande processen te ondersteunen. In het hele proces van het zoeken naar elkaar tot aan verantwoording van bestede gelden zijn manieren te vinden om AI op een waardevolle manier in te zetten.

Het aanvraagproces is hier een mooi voorbeeld. Veel aanvraagprocessen zijn ingericht rondom formulieren en vaste structuren. Dat biedt houvast, maar sluit niet altijd goed aan bij de diversiteit en vaardigheden van initiatiefnemers.

Het vermogen om een idee helder op papier te zetten verschilt sterk per persoon. Daardoor ontstaat het risico dat de kwaliteit van een aanvraag wordt beïnvloed door schrijfvaardigheid, terwijl de inhoud van het initiatief leidend zou moeten zijn. “Je ziet dat aanvragen soms worden beoordeeld op hoe goed iemand een formulier kan invullen. Niet perse op de kwaliteit van het idee.” verteld Frits. AI biedt mogelijkheden om deze dynamiek te veranderen.

Door processen anders vorm te geven, ontstaat meer ruimte voor context en nuance. Denk bijvoorbeeld aan toepassingen waarin initiatiefnemers hun plannen kunnen toelichten in een voice bericht, waarna de relevante informatie wordt gestructureerd en vertaald naar de benodigde gegevens.

Dit leidt tot een toegankelijker proces en maakt het mogelijk om rijkere informatie op te halen. Daarmee wordt het eenvoudiger om tot betere en meer passende matches te komen.

Zorgvuldigheid en verantwoordelijkheid

De inzet van AI vraagt tegelijkertijd om een zorgvuldige benadering. In een sector waarin vertrouwen en maatschappelijke verantwoordelijkheid centraal staan, is het belangrijk om expliciet na te denken over de manier waarop technologie wordt toegepast.

Aspecten zoals transparantie, uitlegbaarheid en privacy spelen hierbij een belangrijke rol. Daarnaast is het nodig om aandacht te besteden aan datakwaliteit en aan de manier waarop systemen worden gemonitord.

AI verschilt van traditionele software doordat uitkomsten kunnen variëren. Dat vraagt om duidelijke kaders en bewuste keuzes over waar AI wordt ingezet en waar menselijke beoordeling leidend blijft.

Een doordachte inrichting van processen, inclusief controlemechanismen en duidelijke verantwoordelijkheden, vormt een belangrijke voorwaarde om AI op een verantwoorde manier te gebruiken.

De volgende stap

AI zal een steeds grotere rol gaan spelen in de sector. De impact ervan wordt in belangrijke mate bepaald door de keuzes die organisaties nu maken.

Organisaties die hierin vooruitgang boeken, hebben helder voor ogen waar zij willen verbeteren en hoe technologie daaraan kan bijdragen. Zij benaderen AI niet als losse oplossing, maar als onderdeel van hun manier van werken.

FindNFund ondersteunt organisaties in dit proces door inzichten te delen, toepassingen te ontwikkelen en samen met de sector te verkennen wat werkt in de praktijk.